Kultni jugoslovenski/hrvatski film, „Tko pjeva zlo ne misli“, donedavno je držao titulu za najbolji hrvatski film, dok ga nije smenio „H8“. Jedna od najpopularnijih (romantičnih) komedija na našim prostorima, stvorena je kao adaptacija romana Vjerkoslava Majera „Dnevnik malog Perice“ u filmu Krešimira Golika iz 1970. godine. Od 2017. godine, roman je adaptiran i u predstavi „Tko pjeva zlo ne misli“(reditelj: Rene Medvešek, dramaturškinja: Nina Bajsić).
Imajući u vidu da autori predstave naslovljavaju svoje delo prema filmu, a ne prema romanu, Medvešek i Bajsić aluzivno govore da je delo svojevrstan omaž Golikovoj komediji, o čemu su i mnogi/ kritičari/ke pisali/e. Mi smo pogledale predstavu „Tko pjeva zlo ne misli“ u Hrvatskom narodnom kazalištu u Zagrebu, te posvedočile posvećenosti predstave da „oživi“ manire filma.
Radnja filma i predstave „Tko pjeva zlo ne misli“
Ukratko, radnja oba dela prati ljubavni četvorougao, dok satirično prikazuje zagrebačku stvarnost tridesetih godina prošlog veka. U skladu sa „Dnevnikom malog Perice“, narator jeste mali dečak koji posmatra (ne)zgode odraslih, ali u odnosu na roman, film i predstava „Tko pjeva zlo ne misli“ više ogoljava lokalitet i banalizuje potrebe i načela „zrelih ljudi“.
Raskošna scenografija i kostimi, kao i muzika koja prati ideju kompozitora koji su radili na filmu (Živan Cvitković, Vlaho Paljetak) stvorili su pozorišno ogledalo filmskog sveta o tridesetima godinama prošlog veka u Zagrebu.
Glavni glumci predstave: Zrinka Cvitešić, Dušan Bućan, Krešimir Mikić i Ivana Boban u ulogama Ane, Franje, Fulira i Mine, podjednako odaju počast filmskoj postavi, koliko i jasno drže distancu od nje. S jedne strane, neposrednost uigranosti pozorišne četvorke odaje istu, prepoznatljivu hemiju koju su imali Mirjana Bohanec, Franjo Majetić, Relja Bašić i Mia Oremović u filmu „Tko pjeva zlo ne misli“. Ipak, u predstavi, svaka glumica i svaki glumac daje nijansirano drugačiju viziju glavnih junaka i junakinja te publika nema osećaj pukog ponavljanja u nedostatku ideja.
Spoj omaža i inovativnosti opravdava ideju „blago ironičnog pogleda na jedno vrijeme, koje se, samo u drugoj kostimeriji, uvek ponavlja u maloj gradskoj sredini“[*] napisanu u novinskom članku tik pošto je film ugledao svetlost dana. Sve vreme, tri dela, „Dnevnik malog Perice“ i predstava i film „Tko pjeva zlo ne misli“, oslikavaju malograđanski, purgerski manir koji sa distance zabavlja sve nas koji poznajemo i volimo Zagreb.
Propušteni motivi u „Tko pjeva zlo ne misli“
Težnja ka slobodi autora predstave u stvaranju, interpretaciji i adaptaciji, donela je nove muzičke hitove i na kratko nas podsetila na legendarne pesme poput „Marijane“. Pokretan deo pozornice učinkovito je predstavio šetnju po parkovima Zagreba, a publici je ostalo da zamisli romantizovane pejzaže.
Međutim, predstava propušta motiv rodne distinkcije koju Golik implicitno oslikava, ostavljajući mesta za razgovor o poziciji žena u Zagrebu, Hrvatskoj, Jugoslaviji. Izostavljanje naslova koji Ana čita, „Moderna grešnica“ Karoline Invernicio (Carolina Invernizio), i njegovo spaljivanje od strane Franje, te dodavanje radio drama o ljubavnim višeuglovima, dovelo je do smeha o naivnosti Ane, ali ne i razumevanje njenih težnji i patnji.
Nadalje, u predstavi ne možemo kritikovati pojam romantične komedije koja koristi ljubavni zaplet i skraćuje mogućnosti svojih junakinja, koje zbog forme žanra bivaju usmerene samo na romantičnog partnera/ku. Ne možemo govoriti ni o onome što je Srećko Jurdana, pozajmljujući od Stjuarta Kaminskog (Stuart M. Kaminsky) iz American Film Genres, uvideo kao takozvanu komediju „muškarac protiv žene“[**], koja prikazuje kako muškarac ne može da bude u toku s progresom i ne može da razume žensku potrebu odbacivanja heteronormativnog zarad sreće.[***]
Potom, smanjivanje Franjinih uvreda na suprugin račun na tek nekoliko i izostavljanje Franjinog i Fulirovog cenkanja oko prosidbe Mine, poput razmene na stočnoj pijaci, umanjuju seksizam koji je „prirodno“ utkan u diskurs filma kao perpetuiranje rodnih uloga koje su postojale u socijalističkoj Jugoslaviji.
Možda autori ne žele da govore o stanju na Balkanu i poziciji žene u Hrvatskoj, već samo da ožive valjani duh Zagreba tridesetih koje je s ljubavlju i nežnim podsmehom oslikao Krešimir Golik. Verovatno najbitnije za ideju pozorišta što je predstava „Tko pjeva zlo ne misli“ mogla da pokaže jeste satisfakcija u glumi na pozornici i recepcije među publikom.
Svi/e su se zabavili/e, te je stvarno u velikoj sali HNK stvorena slika zajedništva kroz pesme, poznate replike i kikotanje. Stoga, ukoliko putujete u Hrvatsku ili idete ka Zagrebu, a volite film „Tko pjeva zlo ne misli“, naša je preporuka da date šansu i predstavi.
[*] Redakcija. „Tko pjeva zlo ne misli“. Vjesnik u srijedu Zagreb. Film. 18. novembar 1970. (O samom filmu možete čitati u mom ranijem radu „Identitet žene u jugoslovenskoj kinematografskoj romantičnoj komediji“. (Filološki fakultet:Beograd, 2023.))
[**] Jurdana, Srećko. „Komedija individualnog tipa“. Polet. 18.03.1981.
[***] Ponovo, o samom filmu možete čitati u mom ranijem radu „Identitet žene u jugoslovenskoj kinematografskoj romantičnoj komediji“. (Filološki fakultet:Beograd, 2023.)
Izvor naslovne fotografije: Unsplash/Kyle Head
MOŽDA VAM SE SVIDI
Možemo li preterati sa unosom proteina?
Nedeljna ukrštenica #10
